Reizen

Filmtip: jouw telefoon is nu de telefoon van een vluchteling

Een must see, deze indrukwekkende film van BBC Media Action. Ik vond hem toen het op de kop af een jaar geleden was dat ik samen met drie vrienden diverse groepjes vluchtelingen vergezelde tijdens hun uitputtende voettocht van 2,5 dag onder de verzengende zon over het prachtige eiland Lesbos.

De uittocht uit Idomeni?

Om en nabij carnaval waren ze vertrokken: de twee Koerdische mannen die bij ons komen zitten. We praten met handen en voeten. Zij spreken vijf talen en wij drie, maar geen van die acht komt overeen. Na hun vertrek uit Syrisch Koerdistan zijn er 40 dagen verstreken en nu is het Pasen. In kamp gonst het al dagen van de geruchten over een uittocht uit het kamp. Welke kant op is onzeker, maar na 40 dagen zou het toch wel eens tijd worden, dat ben ik met de mannen eens.

Tussen hoop en vrees of andersom?

Tien uur ‘s avonds, de zaterdag voor Pasen. In het geïmproviseerde vluchtelingenkamp in Idomeni zit ik bij een vuurtje. Af en toe waait de rook mijn kant op – van ons vuurtje of dat van een van de vele andere. Het stinkt. Niet naar hout, maar naar plastic en al het andere dat erin verbrandt wordt. Dat kan niet anders, is zelfs een noodzakelijk kwaad…

Lesbos: Verstoppertje spelen met NGO’s

Dingen veranderen snel op Lesbos. Inmiddels zijn we drie weken verder, en is sommige detail-informatie (inclusief die in de schema’s aan het eind van dit artikel) alweer achterhaald. Wat natuurlijk een goede zaak is.
De hoofdlijnen en leerpunten blijven natuurlijk ook voor de toekomst belangrijk.

Het is donker op Lesbos, terwijl ik via Facebook met haar praat. Ze is pensionado en heeft de hele middag op een bedje op het strand gelegen: onder een palmboom, met uitzicht op zee. ‘s Avonds hebben ze een vuurtje gebouwd en er een kippetjes boven geroosterd. Ik was er niet bij natuurlijk, maar haar foto’s laten niets aan de verbeelding over. En ondertussen was er ook nog veel goed nieuws: er was eindelijk hulp onderweg! Stichting Vluchteling berichtte: “We zijn gestart met het verlenen van #noodhulp in Kara Tepe” en de International Rescue Committee zei ook al dat ze eraan kwam. Maar het gesprek dat ik via Facebook met haar voer, is eerder bitter.

In dit artikel vind je ook: communicatietips voor NGO’s, én een overzicht van wie wat waar aan het doen is op Lesbos.

Zinvloed gastblog:
Lesbos: symbool van ons falende humanitaire besef

Vandaag schreef ik een gastblog op Zinvloed, met foto’s van Linda Zwart:

Alfard Menninga ging met 3 mensen uit de Amsterdamse PopUpKerk naar de vluchtelingen op het Griekse Lesbos. Wat hij tegenkwam, verbijsterde hem en maakt hem strijdlustig.

Het is vrijdagavond. We zitten bij een tuinhuis ergens aan de rand van Amsterdam. De barbecue gloeit zachtjes: er liggen sardines op en feta-pakketjes. Exact zeven dagen geleden zagen we elkaar voor het laatst op Schiphol. Daar namen we afscheid na een indrukwekkende wandeltocht op het Griekse eiland Lesbos. Dit is onze reünie.

Lees verder op ZinvloedZinvloed gastblog: Lesbos: symbool van ons falende humanitaire besef

Het is vrijdagavond. We zitten bij een tuinhuis ergens aan de rand van Amsterdam. De barbecue gloeit zachtjes: er liggen sardines op en feta-pakketjes. Exact zeven dagen geleden zagen we elkaar voor het laatst op Schiphol. Daar namen we afscheid na een indrukwekkende wandeltocht op het Griekse eiland Lesbos met als doel: het ondekken wat het Europese vluchtelingenbeleid betekent voor mensen die daar aan wal komen. Dit is onze reünie, maar de vreugde ontbreekt.

Ontmoeting op het strand
Een week eerder schreef ik op mijn blog: ‘Even aarzel ik: is dit wel veilig, doen we hier wel goed aan?’ Het was het moment voordat we het zogenaamde vluchtelingenkamp Kara Tepe binnengingen. Al een week waren we opgetrokken met een aantal van de vluchtelingen die dagelijks op Lesbos aankomen. We hadden ze ontmoet op het strand, terwijl ze uit hun bootje stapten. We hadden net als zij zeventig kilometer over het eiland gelopen, bij ruim dertig graden Celsius, in de brandende zon, met nauwelijks schaduw. We hadden hun kinderen bij de hand genomen of ze helpen dragen. We waren ze als vrienden gaan beschouwen. En nu troffen we hen weer in dit vluchtelingenkamp.

Foto: Alfard met kinderen vluchtelingen
Alfard loopt 70 kilometer met vluchtelingen over het eiland.

Wat we zien, lijkt in niets op een vluchtelingenkamp zoals we dat van tv kennen: geen grote VN-tenten, geen sanitaire voorzieningen, geen waterpunten, geen bewakers. Wel kriskras door elkaar gezette koepeltentjes die de vluchtelingen zelf moeten kopen. Wel op volstrekt willekeurige punten een loshangende waterslang waar mensen zich voor iedereen zichtbaar staan te wassen, en waar door sommigen ook uit gedronken wordt. En wel afval; overal rondzwervend afval. De vluchtelingen klagen erover, willen het graag opruimen, maar bij gebrek aan containers kunnen ze het nergens kwijt.

Accountants & advocaten
Hier wonen de mensen met wie we al een week optrekken: mensen zoals wij, met een goede opleiding en een goede baan. Er zijn accountants bij, artsen en advocaten. Nog maar een paar jaar eerder waren ze van harte welkom in Europa, als toerist of als zakenpartner. Maar nu zijn ze op de vlucht voor de gruweldaden van IS en moeten hun kinderen tussen het vuilnis van afvalkamp Kara Tepe spelen. Verbijsterend.

Foto: kinderen Lesbos

Het laat ons niet los
We moesten ze achterlaten, onze vrienden. Met sommigen wisselden we telefoonnummers uit. Maar ons vliegtuig naar Nederland vertrok. Eenmaal thuis laat het ons geen van allen los, zo blijkt als we bij dat tuinhuis zitten. Documentairemaakster Linda Zwart is druk met het monteren van de beelden die ze van de reis maakte. En wij struinen al dagen Facebook en Twitter af, op zoek naar elk goed bericht. Zo lazen we tot onze blijdschap dat Artsen zonder Grenzen als enige grote NGO eindelijk écht aan de slag is op het eiland.

Slechte berichten
Helaas zijn de slechte berichten minstens zo talrijk. Het aantal vluchtelingen dat via de gevaarlijke ‘Griekse route’ binnenkomt, stijgt nog steeds. In diverse Europese landen verrijzen hekken. En tegelijkertijd horen we ook de verhalen van onze vrienden. Ze mochten Lesbos verlaten, per boot, naar Athene. Maar in Athene is het niet veel beter. En in Macedonië, Servië en Hongarije evenmin. Sommigen zijn opgepakt en in de gevangenis gezet. Ze willen niet precies vertellen wat daar gebeurde, maar de klank in hun stem en de toon van hun Whatsapp-berichten spreekt boekdelen. Ze hopen vooral nu snel in het ‘goede’ deel van Europa te komen.

Even voor de duidelijkheid: dit zijn dus oorlogsvluchtelingen, op de vlucht voor de gruweldaden van IS

Op de vlucht
Nog even voor de duidelijkheid: dit zijn dus oorlogsvluchtelingen, op de vlucht voor de gruweldaden van IS. De hele wereld heeft in verdragen vastgelegd dat je goed met deze mensen moet omgaan. Maar de realiteit is in Europa blijkbaar anders. In Europa zijn ze overgeleverd aan vervuilde kampen, corrupte politieagenten en de mensensmokkelmaffia. Twee weken geleden kon ik me daar niets bij voorstellen. Een week geleden zag ik Kara Tepe als het ongelukkige dieptepunt van het Europese asielbeleid. En inmiddels ben ik erachter gekomen dat dat afvalkamp geen dieptepunt is, maar eerder een symbool voor het falende humanitaire besef in ons hele werelddeel. En daar word ik niet blij van.

Kun je iets doen?
Maar wat kun je doen? Het is de vraag die wij ons op Lesbos uit machteloosheid meerdere malen stelden: ‘wat kun je in vredesnaam doen?’ Oorlog is te groot en de problemen op Lesbos zijn te groot. Maar nu, terwijl we de sardines op ons bord laten glijden, besluiten wij dat het tegendeel waar is: we kunnen wel wat doen en we hebben zelfs al wat gedaan. We hebben mensen het gevoel gegeven dat ze waardevol zijn.

Onze blogs hebben Stichting Hulpactie Bootvluchtelingen al over de streep getrokken om in actie te komen. In onze omgeving plannen mensen een reis naar Lesbos – omdat het eiland paradijselijk mooi is, maar ook omdat ze de plaatselijke bevolking, die al maanden in stilte noodhulp verleent, willen ondersteunen. Linda is bezig met een documentaire die ongetwijfeld de wereld gaat schokken. En de eerste lezingen zijn al gepland, want dit verhaal moet verteld blijven worden.

Foto’s: Linda Zwart

Alfard Menninga reisde samen met Narda Beunders, Linda Zwart en Rikko Voorberg van de Amsterdamse PopUpKerk naar Lesbos. Wil je meer weten over de reis of een avond erover organiseren? Mail: alfard@alfardmenninga.nl of info@popupkerk.nl. De documentaire van Linda Zwart over deze reis is eind augustus klaar. Wil je daarover meer weten, mail dan: info@lindazwart.nl.

De kleine helden van Lesbos

Stel je voor, je bent acht, en je moet vluchten. Eerst over zee in een gammel bootje, dan 70 kilometer lopen, en als je denkt dat je er bent, ben je er nog niet. Ik weet niet of ik het vol zou kunnen houden. Ik weet niet of de kinderen die ik in Nederland ken het volhouden. En toch doen Taliq, Ahmad, Heia, Sheima, Mustafa en die talloze andere kinderen het, elke dag weer. Onvoorstelbaar!

Een onvoorstelbare schuld

Daar sta ik. Zojuist hebben we een van de Griekse hulpverleners op Lesbos geïnterviewd. We zaten – met toestemming van de eigenaar – op het terras van een winkel. Op een steenworp afstand is een shelter waar elke nacht talloze vluchtelingen verblijven. Ze slapen op oude matrassen, tapijten en karton. Het gaat niet goed met de zaak waar we zitten, vertelde de hulpverlener. En toch legt de man het centrum geen strobreed in de weg. Hij helpt op de achtergrond met allerlei voorzieningen (waarschijnlijk zonder dat iemand het weet), houdt een oogje in het zeil en wij mogen ons interview doen op zijn terras. En nu sta ik dus binnen, in de deuropening van zijn kantoor.