Staatsgreep Turkije? No worries, I guess…

​Zo worden gezichten verlicht door de rode gloed van een vuur, zo door het blauwe licht van smartphone-schermpjes. Want ja: ook in de afgelegen Tuinen van West ontvingen wij het nieuws over de staatsgreep in Turkije. Natuurlijk maakte iedereen zich grote zorgen. Op zich terecht, toch ben ik vooralsnog positief gestemd. This is why:

Vooruit, de situatie ís zorgelijk

Vooruit, 100% positief ben ook ik niet. De situatie ís zorgelijk. De belangrijkste reden is dat Erdogan diverse maatregelen genomen heeft om de invloed van het leger te beperken. 

Het leger als hoeder van de democratie

Toch is de ingreep van het leger niet vreemd. Het is eerder voorgekomen (vier maal zelfs) en heeft steeds behoorlijk goed uitgepakt. Waarom? Omdat het Turkse leger zich ziet als de hoeder van de grondwet. En in die grondwet is het gegeven van de seculiere democratische staat is verankerd – iets wat Erdogan juist probeerde te veranderen in een religieus gemotiveerde autocratie. 

Het Turkse staatsgreep-scenario 

Goed, het is dus eerder voorgekomen, dat betekent dat we redelijk kunnen voorspellen hoe het nu zal gaan. In de regel is dit het Turkse staatsgreep-scenario:

  1. het staatshoofd tast de grondwettelijke principes aan;
  2. er ontstaat een diplomatieke ruzie met het leger;
  3. het staatshoofd slaagt er niet in de ruzie te sussen;
  4. het leger grijpt de macht;
  5. het leger herstelt de rust en de grondwettelijke beginselen;
  6. het leger schrijft nieuwe verkiezingen uit;
  7. Turkije functioneert weer als een normale seculiere democratie, zoals Atatürk hem bedoeld heeft.

Gunstige politieke uitkomsten

Helaas ging dit proces in het verleden bijna altijd met enig bloedvergieten gepaard (alleen de machtsgreep van 1997 was daar een positieve en hoopvolle uitzondering op). En helaas duurde het proces in het verleden vaak enkele maanden tot jaren. Maar ondanks die tragische en negatieve bijeffecten, waren de politieke uitkomsten tot nu toe altijd gunstig te noemen.

Resultaten uit het verleden…
…bieden hoop voor de toekomst

Ik verwacht dat het leger opnieuw op dit scenario aanstuurt, hoewel dat deze keer waarschijnlijk niet geweldloos zal kunnen. Natuurlijk is de context waarin dit gebeurt – en dan vooral de politieke veranderingen die Erdogan doorvoerde en de onrust aan de Turks-Syrische grens – reden tot zorg. Toch ben ik op basis van de resultaten uit het verleden vooralsnog hoopvol over de toekomst.


Disclaimer
De situatie tijdens een staatsgreep verandert snel en is onzeker. Dit blogbericht is geschreven als een eerste inschatting op basis van de eerste berichten op de avond van 15 juli 2016. Latere gebeurtenissen zijn hier niet in meegenomen. Het bericht zal – tenzij dit aantoonbare fouten bevat – niet geupdate worden.


OK, vooruit, toch één update. Het lijkt er na een paar uur al op dat Erdogan de eerste Turkse president in de moderne tijd is die een staatsgreep weet af te slaan. Of misschien toch niet, dat weten we nog niet. En juist dát is misschien tóch wel zorgelijk.